Η επαρχία μας

Η λίμνη του Λάδωνα. Εκτύπωση

Τοπίο ορεινό, με άγρια φυσική ομορφιά, πλούσια ιστορία και θαυμαστή αρχιτεκτονική… Μια διαδρομή ανάμεσα σε πυκνές εκτάσεις ελάτων του Μαινάλου και αλπικά ξέφωτα, στο φαράγγι του Λούσιου και στον ποταμό Ερύμανθο, στην πανέμορφη λίμνη του Λάδωνα και στην κοιλάδα του Αλφειού, σε βυζαντινές εκκλησίες και αρχαία μνημεία, σε πετρόκτιστα γεφύρια και αρχοντικά χωριά με περίτεχνες βρύσες και επιβλητικά καμπαναριά. Τα βουνά της περιοχής έδωσαν το έναυσμα για τη μυθολογία του Αρκάδα θεού Πάνα και οι αρχαίες πόλεις της αναφέρθηκαν από τον περιηγητή Παυσανία. Η ιστορία του τόπου συνδέεται άρρηκτα με την επανάσταση του 1821. Πρόκειται για ένα χαμηλό σε παραγωγή ορεινό τοπίο, το οποίο οδήγησε τους κατοίκους στα γράμματα και στις τέχνες. Καμπανάδες, χρυσοχόοι, γανωματήδες, κτίστες χάρισαν την τέχνη τους εντός και εκτός συνόρων. Δείγμα της παράδοσης αυτής αποτελεί η σχολή Αργυροχρυσοχοΐας στη Στεμνίτσα.

Τα όμορφα διατηρημένα πετρόκτιστα χωριά που άλλοτε τροφοδότησαν το μεταναστευτικό ρεύμα, παίρνουν σήμερα νέα πνοή υποδεχόμενα πλήθος επισκεπτών σε καταλύματα που συνδυάζουν την παράδοση με τις σύγχρονες υποδομές. Κοντά στα αστικά κέντρα, αλλά μέσα στη φύση, η περιοχή προσφέρει ανεξάντλητη ποικιλία αξιοθέατων και δραστηριοτήτων, που θα ικανοποιήσουν και τον πιο απαιτητικό επισκέπτη.

Γεωγραφία

Η Γορτυνία υπήρξε επαρχία του νομού Αρκαδίας, η οποία σχηματίστηκε μετά την ανεξαρτησία του ελληνικού κράτους με την διοικητική διαίρεση του 1833 και έμεινε αμετάβλητη σχεδόν μέχρι την κατάργησή της, το 1997, με την εφαρμογή της νέας διοικητικής διαίρεσης του σχεδίου «Καποδίστριας». Σήμερα μιλάμε πλέον για τον Δήμο Γορτυνίας με έδρα τη Δημητσάνα, που συστήθηκε το 2010 μετά την πιο πρόσφατη διοικητική διαίρεση της χώρας, βάσει του προγράμματος «Καλλικράτης».

Από γεωγραφική άποψη βρίσκεται στη βορειοδυτική πλευρά του νομού Αρκαδίας, έχει έκταση 1054 τετρ. χλμ. και πληθυσμό 18.327 (2001), το έδαφός της είναι ορεινό και ημιορεινό, διαρρέεται δε από τον Λούσιο, τον Αλφειό, το Λάδωνα και άλλους παραποτάμους. Στα βορειοανατολικά της Γορτυνίας δεσπόζουσα θέση κατέχει το ελατοσκέπαστο όρος Μαίναλο, το οποίο μοιράζεται με τον Δήμο Τρίπολης, ενώ μικρότεροι ορεινοί όγκοι (Αφροδίσιο όρος, Αρτοζήνος,κ.λ.π.) καλύπτουν το μεγαλύτερο τμήμα της. Στις απολήξεις του Μαινάλου, σε μια βουνοκορφή φωλιάζουν τα Μαγούλιανα, το ψηλότερο κατοικήσιμο χωριό της Πελοποννήσου (1.365 μ).

Η τεχνητή Λίμνη του Λάδωνα στην βορειοδυτική πλευρά της, εκτός από ζωοδότρια στην οικονομία της περιοχής, κοσμεί το περιβάλλον και προσφέρει ευκαιρίες για ποικίλες εναλλακτικές δραστηριότητες.

Επειδή το έδαφός της είναι ορεινό και ημιορεινό, η περιοχή στρέφεται κυρίως στην παραγωγή κτηνοτροφικών και δασικών προϊόντων, όπως επίσης ελαιολάδου και σιτηρών. Ωστόσο διαθέτει καλή συγκοινωνία, με βασική συγκοινωνιακή αρτηρία την εθνική οδό Τρίπολης – Πύργου.

Ιστορία

Η Γορτυνία ως μέρος της Αρκαδίας συνδέεται με ένδοξο παρελθόν που έχει μακρινές ρίζες στην αρχαιότητα, όταν στην περιοχή αναπτύχθηκαν οι αρχαίες αρκαδικές πόλεις Γόρτυς, Τεύθις, Υψούς, Θέλπουσα, Μεθύδριο, Ηραία κλπ. Κατά τον 7ο-8ο αιώνα μ.Χ. εγκαταστάθηκαν στην περιοχή Σλαβικά φύλα, τα οποία είτε εγκατέλειψαν την περιοχή το 807 μ.χ. (λόγω ήττας από το Βυζαντινό στρατό), είτε αφομοιώθηκαν από το ντόπιο ελληνικό στοιχείο, καθιερώνοντας αρκετά Σλαβικά τοπωνύμια. Τον 10ο αιώνα μ.Χ. αναπτύχθηκε στην περιοχή ο Ορθόδοξος μοναχισμός, ενώ το 963 μ.Χ. ιδρύθηκε από τον Ιωάννη Λαμπαρδόπουλο – Φιλόσοφο και Πρωτοκρίτη του Αυτοκράτορα Νικηφόρου Φωκά – η παλιά Μονή της Παναγίας Φιλοσόφου, που έμεινε γνωστή στην λαϊκή παράδοση ως Κρυφό Σχολειό. Αργότερα ιδρύθηκαν και άλλα μοναστήρια όπως η Ιερά Μονή Ιωάννου Προδρόμου τον 12ο αιώνα μ.Χ.

Κατά τη διάρκεια της Φραγκοκρατίας παρουσιάστηκε οικονομική και πολιτισμική άνθηση στην περιοχή, η οποία είχε χωριστεί σε δύο βαρωνίες, της Άκοβας και της Καρύταινας. Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, στην περιοχή κατέφυγαν και εγκαταστάθηκαν πολλοί πληθυσμοί εξαιτίας του ορεινού και δυσπρόσιτου εδάφους της. Λόγω αυτής της ιδιομορφίας στην Γορτυνία έδρασαν και αρκετά ένοπλα σώματα κλεφτών. Η επαρχία όπως και ολόκληρη η Πελοπόννησος πέρασε στην κατοχή των Βενετών την περίοδο 1685-1715. Κατά τα Ορλωφικά το 1770, η Γορτυνία υπέστη λεηλασίες από άτακτα αλβανικά στρατεύματα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ενώ ανάλογες ήταν και οι καταστροφές που προκάλεσε ο Ιμπραήμ πασάς το 1825, ο στρατός του οποίου έκαψε αρκετά χωριά. Στην διάρκεια της Επανάστασης του 1821 η Γορτυνία πρωτοστάτησε στις εξελίξεις υπό την ηγεσία των ισχυρών οικογενειών (Κολοκοτρωναίων, Πλαπουταίων και Δεληγιανναίων).

Η Δημητσάνα αποτέλεσε σημαντικό κέντρο ανεφοδιασμού των μαχητών σε μπαρούτι, αφού πολλοί κάτοικοι ασχολούνταν με την παραγωγή μπαρούτης, ενώ διέθετε και την μεγαλύτερη μπαρουταποθήκη και μπαρουτόμυλους. Η Βυτίνα τροφοδοτούσε με ψωμί το στρατό και περιέθαλπε τους τραυματίες, ενώ από εκεί κατάγονταν πολλοί οπλαρχηγοί και αγωνιστές. Λόγω της ενεργού δράσης που είχε στον απελευθερωτικό αγώνα της Επανάστασης του 1821, η Βυτίνα πυρπολήθηκε επτά φορές τα έτη 1825-1826 από τα στρατεύματα του Ιμπραήμ. Η ευρύτερη περιοχή του Λούσιου αποτέλεσε το καταφύγιο των επαναστατημένων Ελλήνων, όπου βρισκόταν και ο «ληνός» των Κολοκοτρωναίων, λίγα μέτρα πριν τον μοναστήρι της Αιμυαλούς. Στις 20 Μαρτίου 1821 κηρύχτηκε η Επανάσταση στην Ηραία κατά την οποία 850 περίπου Γορτύνιοι επαναστάτες, υπό την αρχηγία των Παλουμπαίων οπλαρχηγών Δημητράκη και Γιωργάκη Πλαπούτα, στο χωριό Αγιονέρι (Μπέτσι), τοποθεσία «Αλώνι Καλλιντέρη», ύψωσαν την σημαία της Επανάστασης και ξεκίνησαν τον Αγώνα της Ελευθερίας.

Η Στεμνίτσα κτισμένη στα ερείπια της Αρχαίας Υψούντος και στη βραχώδη πλαγιά του όρους Κλινίτσα στις παρυφές του Μαινάλου, αγαπημένο χωριό του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη που την αποκαλούσε «Χωριατοπούλα του Μωριά», διαδραμάτισε σπουδαίο ρόλο στην επανάσταση, με πλήθος αγωνιστών και μελών της Φιλικής εταιρείας, ενώ αποτέλεσε στην έδρα της Α’ Πελοποννησιακής Γερουσίας, φιλοξενώντας την Πρώτη Πελοποννησιακή Γερουσία από τις 27 Μαΐου έως τα μέσα Ιουνίου του 1821.

Αλλά και στην νεώτερη ιστορία η Γορτυνία συμμετείχε στους αγώνες της πατρίδας με ήρωες και αγωνιστές. Από τους πρώτους που προέταξαν το σώμα τους στους Γερμανούς κατακτητές ήταν ο ηρωικός μαθητής Μαθιός Πόταγας από τη Βυτίνα. Την αγωνιστική της δράση έναντι των κατακτητών πλήρωσε με το ολοκαύτωμα του χωριού Δόξα το 1943 και την εκτέλεση των πατριωτών μέσα στην εκκλησία της Χώρας.

Φυσικές ομορφιές

Η Γορτυνία, ως μέρος της Αρκαδίας, αποτέλεσε και μέρος του αρκαδισμού (et in Arcadia ego), του πνευματικού ρεύματος που αναπτύχθηκε στην Ευρώπη από ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών και εκθείαζε την Αρκαδία ως τόπο ιδεατό και ειδυλλιακό και τη διαβίωση φυσική, λιτή και ξέγνοιαστη.

Η Γορτυνία αποτελεί παράδεισο για τους φυσιολάτρες και τους περιηγητές, που επιμένουν να εξερευνούν και τις πιο απάτητες γωνιές της, αναζητώντας τις Νύμφες και τις Δρυάδες, που κατοικούν εδώ και χιλιάδες χρόνια σε αυτά τα παραμυθένια μέρη. Αμέτρητες εικόνες φυσικής ομορφιάς, οι αντιθέσεις του τοπίου στο διάβα του επισκέπτη από τη γυμνή κορυφή του Μαινάλου, στο καταπράσινο ελατοδάσος, περνώντας από το Λιμποβίσι, την πατρίδα του ελευθερωτή του γένους Θεόδωρου Κολοκοτρώνη και καταλήγοντας στην κοσμοπολίτικη Βυτίνα. Ο Αλφειός, το μεγαλύτερο ποτάμι της Πελοποννήσου, ο Λούσιος, ο Λάδωνας και ο Ερύμανθος είναι ποταμοί που συνδέονται έντονα με τη μυθολογία. Στη Γορτυνία ανήκει η κορυφή «Διαφόρτι», του όρους Λυκαίου (δια+φέρω), όπου φέρεται ότι γεννήθηκε ο Δίας και η παράδοση που χάνεται στα βάθη των αιώνων, μιλά για τις Νύμφες που έλουσαν το νεογέννητο Δία στα νερά του ποταμού που αργότερα αποκάλεσαν «Λούσιο» και το βουνό Αρτοζήνος (άρτος +Ζηνός) όπου απολάμβανε την τροφή του. Αλλά και ο τραγοπόδαρος αρκαδικός Θεός Πάνας έπαιζε τον αυλό του και χόρευε με τις Νεράιδες στα γορτυνιακά δάση. Η πολυμορφία του εδάφους, τα βουνά και τα ποτάμια, σχηματίζουν και αξιολογότατα φαράγγια με μεγάλο ενδιαφέρον περιπατητικού τουρισμού όπως το Φαράγγι του Λούσιου που είναι ήδη γνωστό αλλά και τα φαράγγια του Λάδωνα, Γκούρας, Τουθόα, Μυλάοντα και Ρεντεζέλα. Κατά μήκος των φαραγγιών αποκαλύπτονται πολύτιμα αξιοθέατα όπως γεφύρια, σπηλαιοκτίσματα, παλιοί νερόμυλοι, ξωκλήσια, κ.ά.

Στη σύγχρονη εποχή, η τεχνητή λίμνη του Λάδωνα, σε απόσταση δέκα χιλιομέτρων από τα Τρόπαια, διαδραματίζει σημαντικό οικονομικό ρόλο, αφού με τα νερά της κινείται το υδροηλεκτρικό εργοστάσιο της ΔΕΗ και αρδεύεται ολόκληρη η κοιλάδα. Δημιουργήθηκε από την κατασκευή φράγματος, μεταξύ 1950-1955 από τους Ιταλούς στο πλαίσιο των αποζημιώσεων προς την Ελλάδα για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και η φυσική ομορφιά του τοπίου και των χωριών κοντά στη λίμνη παρουσιάζουν εξαιρετικό ενδιαφέρον. Η Λίμνη του Λάδωνα αποτελεί ιδανικό τόπο για άσκηση δραστηριοτήτων εναλλακτικού τουρισμού, αθλητισμού και πολιτισμού.

Αξιοθέατα – Μοναστήρια

Η Αρκαδία ανέδειξε πλήθος κληρικών που κράτησαν άσβεστη τη θρησκευτική φλόγα σ’ όλα τα χρόνια της τουρκοκρατίας. Ενδεικτικά αξίζει ν’ αναφερθεί πως επτά Πατριάρχες και εβδομήντα Μητροπολίτες προερχόμενοι από τη Γορτυνία, είχαν μαθητεύσει στις σχολές Μονής Φιλοσόφου και Δημητσάνας. Το θρησκευτικό συναίσθημα βρίσκει αγαλλίαση στα βυζαντινά μνημεία της περιοχής, ιδίως στη χαράδρα του Λούσιου, με την Παλιά και Νέα Μονή Φιλοσόφου ή τη Μονή Προδρόμου που κρέμεται κυριολεκτικά πάνω από τα ορμητικά νερά του χειμάρρου. Η Παλαιά Μονή Φιλοσόφου γνωστή και ως «Κρυφό Σχολειό», βρίσκεται σε ύψος 200 μέτρων πάνω από το φαράγγι και ιδρύθηκε το 963 από τον αυλικό του Νικηφόρου Φωκά και επονομαζόμενο «φιλόσοφο» Ιωάννη Λαμπαρδόπουλο, με καταγωγή από τη Δημητσάνα. Σήμερα σώζεται μόνον το καθολικό της μονής και συνιστά ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της Πελοποννήσου.

Μερικά από τα μοναστήρια που συναντά ο επισκέπτης στη Γορτυνία είναι η Μονή Αιμυαλών και η Μονή Φιλοσόφου στη Δημητσάνα, η Μονή Κερνίτσας στη Νυμφασία, η Μονή Τιμίου Προδρόμου και η Μονή Ζωοδόχου Πηγής στη Στεμνίτσα, η Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου και η Μονή του Αγίου Νικολάου (γνωστή και ως «Παλαιομονάστηρο») στο Βαλτεσινίκο, η Μονή Κλειβωκάς στην Κοντοβάζαινα και η Μονή Αγίας Παρασκευής στη Βάχλια. Πολλές φορές στο παρελθόν οι κάτοικοι των γειτονικών περιοχών αναγκάστηκαν ν’ αναζητήσουν καταφύγιο στα εξωκλήσια και στα μοναστήρια αυτά.

Αρχαιολογικοί χώροι και Μνημεία

Η Γορτυνία έχει να παρουσιάσει πλήθος αρχαιολογικών θησαυρών και μνημείων. Η αρχιτεκτονική των παραδοσιακών οικισμών είναι αντιπροσωπευτική της περιοχής και συναντάται στα Λαγκάδια, τη Δημητσάνα, το Βλόγγο, την Κοντοβάζαινα, τη Στεμνίτσα και αλλού. Οι φημισμένοι σε όλη την Πελοπόννησο μάστορες της πέτρας κατάγονταν από τα Λαγκάδια και έφτιαξαν το «κρεμαστό χωριό της Πελοποννήσου» με πολυώροφα πετρόκτιστα σπίτια που «κατεβαίνουν» αμφιθεατρικά την πλαγιά σα να κρέμονται πάνω από το άγριο φαράγγι που σχηματίζει ο ποταμός Τουθόα, ενώ συνέβαλαν τα μέγιστα στη διαμόρφωση της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής της περιοχής, υπηρετώντας με σύστημα και αφοσίωση την τέχνη τους και κληροδοτώντας την στους απογόνους τους.

Η αρχαία Γόρτυς, που έχει δώσει το όνομα στον σύγχρονο Δήμο Γορτυνίας, βρίσκεται στις παρυφές του δήμου, στις όχθες του Λούσιου, κοντά στο Ελληνικό. Η αρχαία πόλη γνώρισε τη μεγάλη της ακμή τον 4ο π.Χ. αιώνα, όταν και φτιάχτηκαν τα λουτρά, τα οποία διατηρούνται μέχρι σήμερα σε εξαιρετική κατάσταση. Διέθεταν σύστημα θέρμανσης και μεταφοράς θερμού αέρα (υπόκαυστα) και αποτελούσαν τμήμα του Ασκληπιείου που έδρευε εκεί. Στην αρχαία Ελλάδα τα Ασκληπιεία λειτουργούσαν ως χώροι θεραπείας και συγχρόνως λατρείας του θεού Ασκληπιού. Ακολουθώντας τον ποταμό Αλφειό, στη βόρεια όχθη, η Αρχαία Ηραία ήταν εμπορική πόλη από το 1600 π.χ. με ιερά προς τιμήν της θεάς Ήρας, στη θέση του σημερινού χωριού Άγιος Ιωάννης. Βορειότερα, στις όχθες του Λάδωνα, στη θέση του χωριού Βάναινα, δυτικά από τα Τρόπαια, βρισκόταν η αρχαία πόλη της Θέλπουσας με αρκετά ιερά, ανάμεσά τους και αυτό της ελευσίνιας Δήμητρας, όπως και στην περιοχή της Δήμητρας, όπου βρίσκονταν οι Θαλιάδες. Η περιοχή της Κοντοβάζαινας ήταν η αρχαία Ελευσίνα.

Κατά τη Φραγκοκρατία η περιοχή ήταν χωρισμένη σε δύο βαρωνίες, της Άκοβας και της Καρύταινας. Την περίοδο αυτή κτίστηκε από το Γάλλο ηγεμόνα Γοδεφρείδο ντε Μπρυγιέρ το περίφημο κάστρο της Καρύταινας για να χρησιμεύσει ως έδρα του αλλά και ως πέρασμα προς την Ηλεία, καθώς και το γεφύρι της Καρύταινας με 6 τόξα και μήκος 50 μέτρα, που όταν η δραχμή ήταν το επίσημο ελληνικό νόμισμα κοσμούσε το πεντοχίλιαρο! Την ίδια περίοδο κατασκευάστηκε από την Αρχόντισσα της ‘Ακοβας και το «γεφύρι της Κυράς» στο ποτάμι -τότε- του Λάδωνα. Το πεντάτοξο πέτρινο γεφύρι χρησίμευε ως πέρασμα και ήταν κομβικό σημείο στη διαδρομή προς την Αχαΐα, ενώ μυθική θέση έχει στην ιστορία της περιοχής, το κάστρο της Άκοβας. Τα δύο αυτά κάστρα συγκαταλέγονται στα ονομαστά μεσαιωνικά κάστρα της Πελοποννήσου.

Στο Παλαιόκαστρο βρίσκεται Μυκηναϊκό νεκροταφείο και πλησίον της Δημητσάνας διακρίνονται τα ερειπωμένα τείχη της αρχαίας Τεύθιδος, την οποία επισκέφθηκε ο Παυσανίας το 174 μ.Χ. και κατέγραψε ότι η πόλη είχε στείλει δικό της στρατιωτικό σώμα στον Τρωικό πόλεμο με ηγεμόνα τον Τεύθι, ο οποίος τραυμάτισε με το δόρυ του την Θεά Αθηνά και αυτή επέβαλε τιμωρία στέλνοντάς του μια ανίατη ασθένεια. Λίγο πριν την Βυτίνα, στις παρυφές του Μαινάλου βρίσκεται η «πηγή του Παυσανία», την οποία ο Παυσανίας αναφέρει στα «Αρκαδικά».

Κτίσματα και παραδοσιακή αρχιτεκτονική

Στη Δημητσάνα, που με απόφαση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας έχει χαρακτηριστεί ολόκληρη ως μουσείο, λειτουργεί το Υπαίθριο Μουσείο Υδροκίνησης, ένας χώρος μέσα στον οποίο κατά την περίοδο της προβιομηχανικής εποχής λειτουργούσε ένα μεγάλο βιομηχανικό συγκρότημα, που είχε ως κινητήρια δύναμή του το νερό από τις πηγές του Αη Γιάννη. Σήμερα, το συγκρότημα είναι πλήρως αναστηλωμένο, ενώ έγινε συντήρηση σε ένα μύλο, μια νεροτριβή, ένα ρακοκάζανο και ένα βυρσοδεψείο. Από εκεί ξεκινά και το περιπατητικό μονοπάτι προς τις Μονές του Λούσιου (Φιλοσόφου, Προδρόμου) που καταλήγει στην αρχαία Γόρτυνα, καθώς και Εκκλησιαστικό μουσείο στο σπίτι του Γρηγορίου Ε’. Στη Δημητσάνα μπορεί να θαυμάσει κανείς την ιστορική Δημόσια Βιβλιοθήκη που ιδρύθηκε το 1764, πολλά από τα συγγράμματα της οποίας καταστράφηκαν στη διάρκεια του Αγώνα, εμπλουτίστηκε όμως αργότερα και σήμερα περιέχει περί τους 35.000 τόμους βιβλίων, παλιές και νέες εκδόσεις. Στο χώρο της βιβλιοθήκης εκτίθενται ενθυμήματα του Αγώνα καθώς και λαογραφικά εκθέματα. Επίσης περίοπτη θέση κατέχει και το μεγαλοπρεπές «ρολόι της Δημητσάνας», που στάλθηκε από τους Δημητσανίτες της Νέας Υόρκης γύρω στα 1900. Το Διασυνεδριακό Κέντρο, σύγχρονο απόκτημα της Δημητσάνας με τη φροντίδα της Αδελφότητας Δημητσανιτών, αποτελεί έναν ιδανικό χώρο διοργάνωσης ομιλιών, συνεδρίων και ημερίδων πανελλαδικής εμβέλειας. Το υπαίθριο πέτρινο θέατρο της Δημητσάνας κάτω από το βράχο, με θέα στο απέναντι βουνό, την Ζάτουνα, που υπήρξε τόπος εξορίας του Μίκη Θεοδωράκη- φέρει και το όνομα του- είναι ο όμορφος χώρος των καλοκαιρινών θεατρικών και μουσικών εκδηλώσεων.

Στη γραφική Ζάτουνα το πετρόκτιστο Δημοτικό Σχολείο έχει μετατραπεί σε Μουσείο Μίκη Θεοδωράκη, καθώς στη διάρκεια της δικτατορίας είχε εκτοπιστεί εκεί ο διεθνούς φήμης μουσικοσυνθέτης. Το μουσείο συμβολίζει την ελεύθερη σκέψη του καλλιτέχνη, ο οποίος παρά την εξορία εξακολούθησε να εμπνέεται και να δημιουργεί, αφού η σκέψη δεν φυλακίζεται και παραμένει πάντοτε ελεύθερη.

Η Στεμνίτσα διαθέτει σημαντικότατο λαογραφικό μουσείο με πλούσια εκθέματα, σε ένα από τα εντυπωσιακότερα πυργόσπιτα της περιοχής (αρχοντικό Χατζή του 18ου αιώνα) και το Νικολετοπούλειο Πνευματικό Κέντρο, το οποίο στεγάζεται στο αναπαλαιωμένο δημοτικό σχολείο και εκεί πραγματοποιούνται πολιτιστικές εκδηλώσεις καθώς και συνέδρια πανελλήνιας και περιφερειακής εμβέλειας. Η Σχολή Αργυροχρυσοχοΐας της Στεμνίτσας, σ’ ένα πέτρινο κτίριο-κόσμημα, συνεχίζοντας την τοπική παράδοση, κρατά ζωντανή τη τέχνη της Αργυροχρυσοχοΐας όπου εκπαιδεύονται άριστοι τεχνίτες με πάμπολλες βραβεύσεις, ενώ οργανώνει κατά καιρούς επιτυχημένες εκθέσεις κοσμήματος.

Στην Βυτίνα λειτουργεί Βιβλιοθήκη με κειμήλια από τον 17ο αιώνα, ενώ στην πλατεία της Βυτίνας βρίσκεται το λαογραφικό μουσείο και το Πανταζοπούλειο Πνευματικό Κέντρο, όπου πραγματοποιούνται εκδηλώσεις, ομιλίες, ημερίδες και συνέδρια επιστημονικού ενδιαφέροντος. Σε κοντινή απόσταση από τη Βυτίνα αλλά κι από τη Στεμνίτσα, στο χωριό Λιμποβίσι, βρίσκεται το πατρικό σπίτι των Κολοκοτρωναίων. Ακόμα ένα σημαντικό μνημείο των νεότερων χρόνων είναι ο Πύργος του Δημήτρη Πλαπούτα, αγωνιστή της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, που βρίσκεται στην Παλούμπα της Ηραίας.

Στην είσοδο των Τροπαίων ξεχωριστή θέση έχει το Δημοτικό σχολείο Τροπαίων, πέτρινο εντυπωσιακό κτίσμα των αρχών του 20ου αιώνα δωρεά του Ανδρέα Συγγρού. Επίσης αξιόλογα κτίρια είναι τα πετρόκτιστα ιστορικά Γυμνάσια Δημητσάνας και Λαγκαδίων, αλλά και πολλά άλλα δημόσια και ιδιωτικά κτίρια, χτισμένα με την αυθεντική αρχιτεκτονική της περιοχής, που προκαλούν τον θαυμασμό των επισκεπτών.

Κοντά στη φύση

Για τους επισκέπτες η Γορτυνία διαθέτει πλήθος δραστηριοτήτων ανάλογα με τα γούστα και … τις φυσικές αντοχές! Πεζοπορία σε φαράγγια και σε διαδρομές μέσα στο δάσος, ποδηλασία βουνού, canoe-kayak, rafting στα ποτάμια που τη διαρρέουν είναι κάποιες μόνο από αυτές.

Τους χειμερινούς μήνες το ενδιαφέρον μονοπωλεί το Χιονοδρομικό Κέντρο Μαινάλου στη θέση «Οστρακίνα», με οκτώ πίστες διαφορετικής δυσκολίας και τέσσερα lifts, όπου μικροί και μεγάλοι μπορούν να κάνουν ski, έλκηθρο ή snowboard.

Το φαράγγι του Λούσιου είναι από τα πιο όμορφα και ιστορικά μέρη στην Αρκαδία, μέσα στο οποίο εκτός από τα δεκαέξι πετρόχτιστα τοξωτά γεφύρια, υπάρχουν οι Μονές Φιλοσόφου, Αιμυαλών, Καλαμίου, Ατσιχόλου, ερημητήρια, ασκητήρια και εγκαταλελειμμένοι μύλοι. Ο καλύτερος τρόπος να απολαύσει κανείς όλα αυτά είναι απλώς να διασχίσει το φαράγγι περπατώντας. Υπάρχει ένα καλά διατηρημένο μονοπάτι που περνά από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία. Η περιήγηση ξεκινά είτε από τη Δημητσάνα από το υπαίθριο Μουσείο Υδροκίνησης, είτε απευθείας από τη νέα Μονή Φιλοσόφου. Η διαδρομή περνά από την παλαιά Μονή Φιλοσόφου, τη Μονή Προδρόμου και καταλήγει στην Αρχαία Γόρτυνα, λίγο έξω από το χωριό Ελληνικό. Το μονοπάτι, συνολικής διάρκειας περίπου 3 ωρών, είναι βατό και προσιτό σε πεζοπόρους και ορειβάτες κάθε εμπειρίας.

Επιπρόσθετα, από την Δημητσάνα περνάει το μονοπάτι 32 που είναι ένα παρακλάδι του Ευρωπαϊκού μονοπατιού μεγάλων διαδρομών Ε4 GR. Το μονοπάτι φθάνει στο Ζυγοβίτσι από την περιοχή της Βυτίνας και από εκεί κατευθύνεται σε Δημητσάνα, Παλαιοχώρι, Μονή Φιλοσόφου, Κρυφό Σχολειό, Μονή Προδρόμου, συνεχίζει προς την Καρύταινα και καταλήγει στο Γύθειο.

Η περιοχή της Λίμνης του Λάδωνα, σε συνδυασμό με το συναρπαστικό άγριο τοπίο προσφέρεται και για ποικίλες αθλητικές δραστηριότητες, όπως για παράδειγμα κατάβαση του ποταμού με καγιάκ ή ράφτινγκ, ποδηλασία δίπλα στο ποτάμι μέσα στο δάσος, τοξοβολία ή κωπηλασία. Από τον Ιούνιο του 2012 διοργανώνεται αγώνας ορεινού τριάθλου (που περιλαμβάνει κολύμβηση 500μ., ορεινή ποδηλασία 30 χλμ. και ορεινό τρέξιμο 9 χλμ.) με την υποστήριξη του Δήμου Γορτυνίας.

Εκτός από τη διάσχιση του φαραγγιού του Λούσιου, η περιοχή προσφέρεται για μια σειρά από άλλες δραστηριότητες. Δράσεις περιπέτειας και προγράμματα διοργανώνονται στην περιοχή από έμπειρες ομάδες. Όποιοι επιθυμούν να νιώσουν την αδρεναλίνη ν’ ανεβαίνει, μπορούν να κάνουν κατάβαση του Λούσιου με ράφτινγκ. Επίσης, διοργανώνονται περιηγήσεις στο δάσος με μικρά αυτοκινητάκια παντός εδάφους (buggies), που είναι ευέλικτα και μπορούν να κινούνται ακόμα και στο χιόνι. Αντίστοιχες δραστηριότητες και river sports πραγματοποιούνται και στο ποτάμι του Ερύμανθου, με το χωριό Τριπόταμα ν’ αποτελεί αφετηρία για την κατάβαση με rafting.

Στην Βυτίνα δραστηριοποιείται εταιρεία που οργανώνει συναρπαστικές διαδρομές στο Μαίναλο με ποδήλατα και «γουρούνες» για τους φίλους των εναλλακτικών σπορ. Επίσης κάθε Οκτώβριο με επίκεντρο την Βυτίνα πραγματοποιείται ο «Άθλος Μαινάλου», με μεγάλη συμμετοχή αθλητών των ορεινών σπορ, όπως ορεινή ποδηλασία και ορεινό τρέξιμο.

Έχουν γίνει πλέον θεσμός τα «Θεοδωράκεια», λαϊκός αγώνας δρόμου 25 χιλ. από την ιστορική Ζάτουνα έως το πανέμορφο Βαλτεσινίκο, τον μήνα Μάιο προς τιμήν του Μίκη Θεοδωράκη. Με το σύνθημα «ΑΝΑτρέχω στην Αρκαδία» διοργανώνεται κάθε χρόνο, τον μήνα Σεπτέμβριο, ο λαϊκός αγώνας ορεινού δρόμου «Αρκάδων ποιμένων» στο Βαλτεσινίκο.

Πάνω από μια δεκαετία πραγματοποιείται τον Ιούλιο, για τους φίλους του μηχανοκίνητου αθλητισμού, η «Ανάβαση Δημητσάνας -Ζυγοβιστίου» με τεράστια επιτυχία. Στην Δημοτική Ενότητα της Κοντοβάζαινας οργανώνεται επιτυχημένο Πρωτάθλημα Καλαθοσφαίρισης το μήνα Αύγουστο, καθώς και οι καθιερωμένες πλέον εκδηλώσεις, η «Γιορτή Σαρδέλλας» και «Διαγωνισμός καλύτερου μουστακιού».

Μια πιο ήρεμη επιλογή είναι τα Λουτρά της Ηραίας, κοντά στον Αλφειό ποταμό, στα σύνορα με τον Νομό Ηλείας, όπου τα θειούχα νερά που ήταν γνωστά για τις ιαματικές τους ιδιότητες ήδη από την εποχή του Παυσανία, εξακολουθούν να γιατρεύουν αρθρίτιδες και ρευματισμούς. Σήμερα οι εγκαταστάσεις του υδροθεραπευτηρίου λειτουργούν κυρίως το καλοκαίρι και τον χειμώνα ανοίγουν τα Σαββατοκύριακα για να φιλοξενήσουν τους κυνηγούς που φτάνουν στην περιοχή για το κυνήγι του αγριογούρουνου.

Πολιτιστικές εκδηλώσεις

Πολλές πολιτιστικές εκδηλώσεις πραγματοποιούνται στην Γορτυνία, κυρίως κατά τους θερινούς μήνες.

Κάθε χρόνο το Μάρτη οργανώνεται επετειακή εκδήλωση για τη κήρυξη της Επανάστασης στην Ηραία υπό την αρχηγία των Πλαπουταίων στο χωριό Αγιονέρι, θέση «Αλώνι του Καλλιντέρη».

Στη Στεμνίτσα και στο Μοναστήρι της Ζωοδόχου Πηγής γίνονται κάθε χρόνο, τον Ιούνιο, εκδηλώσεις για την Επέτειο της Σύστασης της Α’ Πελοποννησιακής Γερουσίας.

Θεσμό αποτελεί ο τριήμερος διαγωνισμός δημοτικού τραγουδιού κάθε Ιούλιο στα Λαγκάδια, που ξεκίνησε το 1978 χάρη στον Λαγκαδιανό συγγραφέα Χρήστο Νικήτα-Στρατολάτη.

Στη Δημητσάνα διοργανώνονται και αποκριάτικες εκδηλώσεις με την αναβίωση του εθίμου του Μακαρονά. Το έθιμο περιλαμβάνει παρέλαση καρναβαλιστών με τον «Μακαρονά» (ομοίωμα γεμάτο με μπαρούτι) να ηγείται της παρέλασης πάνω σε γάιδαρο και να καίγεται μετά το πέρας της παρέλασης. Ακόμα, επιτυχημένες αποκριάτικες εκδηλώσεις γίνονται στα Λαγκάδια το «Λαγκαδινό Καρναβάλι», στη Στεμνίτσα «Του Κουτρούλη ο γάμος», στα Τρόπαια «Αποκριές», και άλλες μικρότερες.

Στην Βυτίνα λειτουργούν αρκετοί Πολιτιστικοί Σύλλογοι («Κων/νος Παπαρρηγόπουλος», Σύνδεσμος Φιλοπρόοδων, κλπ) με μεγάλη δραστηριότητα σ’ όλους τους τομείς του πολιτισμού και ειδικότερα στο τομέα της παράδοσης και της μουσικής γίνονται πολύ επιτυχημένες εκδηλώσεις ποιότητας. Κατά το πρώτο δεκαπενθήμερο του Αυγούστου η ετήσια «γιορτή του Δάσους», διοργανώνει μαγευτικές βραδιές με μουσικές, εικαστικά και θεατρικά δρώμενα. Επίσης στην Βυτίνα διεξάγεται Ιούλιο ή Αύγουστο το «Έθνικ Φεστιβάλ», αφιέρωμα στις μουσικές του κόσμου με εργαστήρια και μουσικές εκδηλώσεις.

Στην Καρύταινα ξεχωρίζει το παζάρι που διοργανώνει ο τοπικός σύλλογος γυναικών με εργόχειρα, υφαντά και άλλα είδη παραδοσιακής τέχνης. Στο Βαλτεσινίκο στις 16 Αυγούστου αναβιώνει κάθε χρόνο το Παραδοσιακό Αλώνισμα και στο Βυζίκι διεξάγεται το «Φεστιβάλ της Άκοβας» κάθε Αύγουστο.

Κάθε τέσσερα χρόνια, περίπου τέλος Ιουνίου, βραδιές με πανσέληνο, σε ειδυλλιακή αγροτική τοποθεσία του χωριού Λυσσαρέα Ηραίας διοργανώνεται φεστιβάλ κινηματογράφου με τίτλο «ΤΕΜΕΝΟΣ», όπου προβάλλονται ταινίες του πρωτοποριακού ελληνοαμερικανού κινηματογραφιστή Γκρέγκορυ Μαρκόπουλου με διεθνή απήχηση στους κύκλους του κινηματογράφου.

Ακόμα, πολλά πανηγύρια διοργανώνονται σε θρησκευτικές γιορτές καλώντας ντόπιους και ξένους σε γιορτή και χορό (26 Ιουλίου γιορτή της Αγίας Παρασκευής στα Λαγκάδια, 7 Ιουλίου της Αγίας Κυριακής στη Δημητσάνα, 20 Ιουλίου του Προφήτη Ηλία στα Τρόπαια, 1η Φεβρουαρίου του Αγίου Τρύφωνα στη Βυτίνα κλπ).

Προσωπικότητες

Από την Γορτυνία κατάγονται: ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε’ (Δημητσάνα), ο Παλαιών Πατρών Γερμανός (Δημητσάνα), ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης (Λιμποβίσι και Αλωνίσταινα), ο Δημήτριος Πλαπούτας (Παλούμπα), ο Κανέλλος Δεληγιάννης (Λαγκάδια) ο Θεόδωρος Δηλιγιάννης (Λαγκάδια), o νομομαθής Νικόλαος Δημητρακόπουλος (Καρύταινα), ο ιστορικός του Έθνους Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος (Βυτίνα), ο ιατρός, φιλόσοφος και εξερευνητής Αφρικής και Ασίας Παναγιώτης Πόταγας (Βυτίνα), ο καθηγητής θεολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Π. Τρεμπέλας (Στεμνίτσα), ο διεθνούς φήμης σκηνοθέτης Κώστας Γαβράς (Λουτρά Ηραίας), ο μεγάλος μουσουργός Δημήτρης Μητρόπουλος (Μελισσόπετρα), ο ιστορικός-συγγραφέας Τάσος Γριτσόπουλος (Δημητσάνα), ο ολυμπιονίκης ελληνορωμαϊκής πάλης Δημήτρης Θανόπουλος (Στεμνίτσα), ο ολυμπιονίκης Τάε-κβο-ντό Μιχάλης Μουρούτσος (Λαγκάδια), ο κωμικός ηθοποιός Μίμης Φωτόπουλος (Ζάτουνα), και πολλοί επώνυμοι πολιτικοί της νεότερης ιστορίας μέχρι σήμερα.

Από την ιστοσελίδα ht-tp://www.discovergortynia.gr/About

Βλ. άλμπουμ...

ΣΧΟΛΙΑ

Το σχόλιό σας